Có những lúc, trong một ngày rất bình thường, tôi chợt nghĩ về di sản của một đời người. Không phải theo nghĩa lớn lao, cũng không phải vì muốn để lại điều gì đó đặc biệt. Chỉ đơn giản là vì cuộc sống quá dễ cuốn mình đi, đến mức nhiều khi không kịp dừng lại để nhìn xem mình đang để lại điều gì, dù là rất nhỏ.
Đời sống vốn hữu hạn. Ai cũng biết điều đó, nên không cần nhắc nhiều. Điều đáng nói hơn là trong quãng hữu hạn ấy, phần lớn thời gian của chúng ta dành cho việc làm ăn, kiếm tiền, lo toan. Những việc này cần thiết, thậm chí là bắt buộc. Nhưng khi nhìn lại, tôi nhận ra rất nhiều thứ khác bị đẩy lùi sang bên lề, không phải vì không quan trọng, mà vì… chưa đến lúc. Và rồi "lúc đó" thường không bao giờ đến.
Khi nghĩ về di sản, tôi từng mặc định nó phải gắn với thành tựu, với tài sản, hoặc một dấu mốc đủ rõ để người khác phải nhớ. Nhưng càng quan sát những câu chuyện xung quanh, tôi càng thấy phần lớn con người không để lại di sản theo cách đó. Thứ ở lại thường là những điều rất đời thường: một cách sống, một vài nguyên tắc, một số ký ức rời rạc nhưng có trọng lượng với người ở lại.
Có những người ra đi khi con cái còn rất nhỏ. Họ chưa kịp tạo ra điều gì lớn lao, chưa kịp "để lại" theo nghĩa quen thuộc. Nhưng trong gia đình, họ vẫn hiện diện qua cách người khác nhắc đến họ, qua vài câu chuyện được kể lại, qua những gì được giữ hoặc bị mất đi sau đó. Lúc ấy tôi nhận ra: di sản không bắt đầu từ cuối đời, mà tồn tại ngay trong cách một người sống và được người khác ghi nhớ.
Điều khiến tôi băn khoăn là những di sản như vậy rất dễ biến mất. Không phải vì chúng không đủ sâu, mà vì đời sống luôn bận rộn. Nếu không được nhắc lại, không được đặt vào một hình thức nào đó, ký ức sẽ dần mờ đi. Không ai cố ý quên, chỉ là không ai kịp giữ.
Có lẽ vì vậy mà tôi bắt đầu chú ý hơn tới những "vật mang ký ức". Đôi khi chỉ là vài dòng ghi chép, một câu chuyện gia đình được kể lại, hay một nguyên tắc được gọi tên rõ ràng. Những thứ rất nhỏ, nhưng giúp ký ức không hoàn toàn phụ thuộc vào trí nhớ mong manh của con người.
Khi bản thân cũng đang bị cuốn vào nhịp sống ấy mỗi ngày, viết ra những điều này chỉ là một lời nhắc nhẹ với chính mình: giữa rất nhiều mục tiêu, kế hoạch và con số, có lẽ vẫn nên dành ra đôi lúc để nghĩ xem di sản đời mình đang nằm ở đâu, và liệu có điều gì đáng được giữ lại trước khi nó trôi qua một cách lặng lẽ.
P/S: Viết nhân ngày gia đình tiễn anh Phương (bác Cảnh) sang một chặng khác của đời người.